mei 302014
 
cryptocorynen

Een artikel van Loek van der Klugt

Allelopathie – Zou dat een verklaring kunnen zijn?

In het oktobernummer van het verenigingsorgaan van Danio Rerio Delft (DRD) las ik een interessant artikel over bovenvermeld moeilijk woord. Het gaat hier om het verschijnsel dat organismen – in dit geval aquariumplanten – stoffen zouden kunnen uitscheiden die concurrerende organismen in hun ontwikkeling zouden kunnen schaden. Waar het mij hier om gaat, is een tweetal voor mij tot nu toe tamelijk raadselachtige gevallen van Cryptocoryneverslijming.

In het verleden heb ik meerdere keren met Cryptoverslijming te maken gehad. Daarbij verslijmde dan een bepaalde soort, terwijl andere soorten in dezelfde bak gespaard bleven. Ook was de desbetreffende soort niet in één keer volledig weg. Je zag dan van een plant van de groep blad voor blad wegkwijnen. Wegnemen van de verslijmde bladeren en water verversen was dan de boodschap. Deed je dat niet, dan ging de hele groep eraan. Gebeurde dat, dan kwam de verslijmde soort na verloop van tijd gewoon weer op, zelfs vaak mooier dan de soort er voordien bijstond.

Een paar jaar geleden kreeg ik van een lid van MINOR een enorme hoeveelheid van een fraai uitziende, donkergroene Cryptocoryne met lancetvormig blad. Die zette ik bij thuiskomst in mijn ‘rommelbak’ met de idee dat ik de volgende dag wel zou zien wat ik er verder mee zou doen. In die bak stonden meerdere Cryptosoorten er prima bij. Die bak leek me dus gezond. Nou, dat was de volgende morgen wel anders! Niet alleen was er van de gekregen soort niets meer over, ook alle andere Cryptosoorten waren volledig verslijmd. Daar stond ik natuurlijk wel van te kijken, maar tegelijk sloeg ik me voor de kop. Mijn ervaring was toch dat ik Crypto’s gerust van een vervuilde bak kon verplaatsen naar een bak waarin recent een stevige waterverversing had plaatsgevonden, terwijl het omgekeerde een gerede kans op verslijming kon opleveren. Ik bedoel, ik had eerst flink water moeten verversen, net als wanneer je nieuwe vis in brengt. Wat me echter lange tijd bleef bezighouden, was het feit dat alle andere aanwezige soorten mee verslijmden. Bovendien kwam van geen van de verslijmde soorten nooit meer iets op!
Bij de laatste verenigingshuiskeuring die ik bij MINOR meemaakte, stonden we oog in oog met een bak die jaren bekend stond om de geweldige hoeveelheid oergezond ogende Cryptocoryne affinis, C. aponogetifolia, C. beckettii en C. pontederiifolia, maar waarin eveneens in één nacht tijd alle Crypto’s waren gaan hemelen!
De andere planten stonden er keurig bij. De eigenaar stond min of meer voor een raadsel. Hij had geen nieuwe planten ingebracht. Wel was hij kortgeleden opgehouden om dagelijks een bierglas Spa Rood in de bak te doen. Dat leek ons toen een redelijke verklaring: de Crypto’s zouden zo aan het koolzuurgas van het mineraalwater verslingerd zijn geraakt dat ze spontaan in staking gingen toen ze doorkregen dat de traktatie niet meer zou komen … Of ze later toch weer zijn opgekomen, weet ik niet. Helemaal een sterk verhaal is dat zich in de bak in het ouderlijk huis dat door ons lid na het overlijden van zijn vader werd verzorgd precies hetzelfde had voorgedaan, dus verslijming nadat werd gestopt met het toevoegen van Spa Rood. Ook voor andere planten geldt dat abrupt ophouden met CO2-toevoeging tot een sterke teruggang van die planten kan leiden.

Terug naar de allelopathie. De auteur, Prof. Dr. Pole Andersen (niet zo maar een aquariaan dus!), noemt als belangrijkste groep stoffen die een giftige werking zouden kunnen uitoefenen fenolische stoffen, waartoe flavonoiden en aminen behoren. Tot de flavonoiden behoren anthocyanen. Dat zijn de stoffen die planten in staat stellen een zonnebril op te zetten als ze aan voor hen te sterk zonlicht worden blootgesteld. Ze verkleuren dan van groen naar roze, rood, bruin en purper. Rode variëteiten van Echinodorus en Cryptocoryne bevatten die stoffen. Die zitten in de buitenste cellaag en beschermen de plant tegen de inwerking van ultraviolet-B (280-320 nm). De auteur noemt flavonoiden ‘absoluut giftig’. Ze kunnen vrijkomen als de cellen van de plant die ze heeft uiteenvallen. En dat is nu precies wat er gebeurt als Crypto’s verslijmen – de celwanden begeven het! Als de verslijming in de genoemde gevallen inderdaad aan allelopathie te wijten was, dan denk ik dat de verklaring is dat het in beide gevallen om relatief kleine bakken ging waarin de soort die het als eerste begaf in een relatief grote hoeveelheid aanwezig was.